Pin laptop chai, cắm sạc không vào: kiểm bằng một lệnh

Pin laptop chai là chuyện đương nhiên, không phải máy hỏng. Pin lithium mất dần dung lượng theo số lần sạc, thường sau khoảng 300–500 chu kỳ sạc đầy là thấy rõ. Máy dùng hằng ngày thì hai đến ba năm là tới ngưỡng đó.

Vấn đề là nhiều anh chị mang máy đi thay pin trong khi pin vẫn còn tốt — lỗi nằm ở cục sạc hoặc ở cổng cắm. Có cách biết chắc trước khi tiêu tiền, và nó có sẵn trong Windows.

Xem báo cáo pin — một lệnh, hai phút

Mở Command Prompt: bấm phím Windows, gõ cmd, bấm chuột phải chọn Run as administrator. Rồi gõ đúng dòng này và Enter:

powercfg /batteryreport

Máy sẽ báo đã lưu một file HTML, thường ở C:\Users\<tên của anh chị>\battery-report.html. Mở file đó bằng trình duyệt.

Trong báo cáo, tìm mục Installed batteries. Hai dòng quan trọng nhất:

• DESIGN CAPACITY — dung lượng pin lúc xuất xưởng.
• FULL CHARGE CAPACITY — dung lượng thực tế pin còn giữ được bây giờ.

Lấy số thứ hai chia số thứ nhất là ra sức khỏe pin. Ví dụ DESIGN 45.000 mWh, FULL CHARGE 27.000 mWh thì pin còn 60%.

Kéo xuống thêm, mục Battery capacity history cho thấy pin đã tụt dần thế nào qua từng tháng. Còn mục Battery life estimates cho biết máy hiện chạy được bao lâu mỗi lần sạc đầy.

Đây là con số máy tự đo, không phải cảm giác. Anh chị chụp lại phần đó gửi cho tôi là tôi tư vấn được ngay, khỏi phải mang máy đi.

Cắm sạc mà không vào điện — bốn thứ kiểm tra theo thứ tự

Trường hợp này thường không phải lỗi pin. Kiểm tra theo đúng thứ tự sau, từ dễ đến khó:

1. Đèn trên cục sạc có sáng không. Không sáng thì thử ổ điện khác. Vẫn không sáng thì cục sạc hỏng — đây là thứ hỏng nhiều nhất, nhiều hơn pin.

2. Chỗ dây cắm vào máy có lỏng không. Cầm đầu cắm lắc nhẹ, để ý xem đèn báo sạc có chớp tắt theo không. Chớp tắt nghĩa là tiếp xúc kém: hoặc đầu cắm mòn, hoặc cổng sạc trên máy bị lỏng chân. Nhiều máy hỏng ở chỗ dây gần đầu cắm do gập nhiều — sờ dọc dây xem có chỗ nào mềm nhũn hoặc lộ lõi không.

3. Cục sạc có đúng công suất không. Đây là chỗ hay bị bỏ qua. Cục sạc mua ngoài hàng cho rẻ, cắm vào máy vẫn sáng đèn nhưng công suất không đủ. Máy sẽ báo "Plugged in, not charging" — cắm điện nhưng không sạc. Xem thông số ghi trên cục sạc gốc (ví dụ 19V — 3.42A — 65W) và đối chiếu với cục đang dùng.

4. Máy báo "Plugged in, not charging" dù sạc đúng. Thử cách này trước khi nghĩ tới thay pin:

• Mở Device Manager (gõ vào ô tìm kiếm) → mục Batteries.
• Bấm chuột phải vào Microsoft ACPI-Compliant Control Method Battery → Uninstall device.
• Khởi động lại máy. Windows sẽ tự cài lại.

Nghe lạ nhưng cách này giải quyết được kha khá trường hợp — lỗi nằm ở phần Windows đọc thông tin pin chứ không phải ở pin.

Ngoài ra, một số máy Lenovo, Dell, Asus có chế độ giới hạn sạc ở 60% hoặc 80% để bảo vệ pin, bật trong phần mềm của hãng. Máy sạc tới ngưỡng đó rồi dừng, và anh chị tưởng pin hỏng. Kiểm tra phần mềm hãng xem có bật chế độ này không.

Sạc thế nào cho pin lâu chai

Vài điều nên biết, dựa trên cách pin lithium thật sự hoạt động:

• Không cần xả cạn 0% rồi mới sạc. Đây là thói quen từ thời pin đời cũ, với pin lithium ngày nay thì việc xả cạn còn có hại. Khoảng tốt nhất là giữ pin trong quãng 20–80%.
• Cắm sạc liên tục cả ngày không làm hỏng pin như nhiều người lo — máy tự ngắt sạc khi đầy. Nhưng pin luôn ở mức 100% và luôn ấm thì chai nhanh hơn. Nếu máy chủ yếu để bàn cắm điện, bật chế độ giới hạn sạc 80% của hãng là tốt nhất.
• Nhiệt độ mới là kẻ giết pin nhanh nhất. Máy nóng thường xuyên thì pin chai nhanh hơn hẳn. Đây là lý do nữa để giữ máy mát — tôi viết riêng ở bài về laptop nóng.
• Cất máy lâu không dùng: sạc tới khoảng 50% rồi tắt hẳn, đừng cất khi pin cạn kiệt. Pin để cạn nhiều tháng có thể hỏng vĩnh viễn, sạc lại không lên nữa.

Về việc thay pin

Ba điều tôi nói thẳng với khách trước khi thay:

Pin thay không bao giờ bằng pin zin về thời lượng. Kể cả pin chính hãng mua mới, cũng ít khi đạt đúng như máy lúc mới xuất xưởng. Anh chị nên biết trước để khỏi thất vọng.

Pin trôi nổi giá rẻ là món không nên tiếc tiền. Đây là linh kiện duy nhất trong laptop có thể gây cháy. Pin không rõ nguồn gốc thường không có mạch bảo vệ đúng chuẩn.

Với máy quá cũ, cân nhắc có nên thay không. Máy đã dùng 6–7 năm, pin mới có thể đắt bằng một phần đáng kể giá trị còn lại của máy. Nếu máy chủ yếu để bàn cắm điện thì dùng tiếp không pin cũng được — chỉ cần chấp nhận là mất điện thì máy tắt luôn. Tôi sẽ nói rõ trường hợp nào đáng thay, trường hợp nào nên để dành tiền đổi máy.